Avropa İttifaqının rəqəmsal qanunvericiliyi tədqiqatçılara sosial media platformalarının işini dərindən araşdırmaq üçün geniş səlahiyyətlər verir. Lakin bu hüquqların reallıqda tətbiqi o qədər də asan deyil. Avropalı alimlər deyirlər ki, TikTok, X (keçmiş Twitter) və Meta (Facebook, Instagram) kimi nəhənglər hələ də məlumatlarını kimə açacaqlarına qərar verməkdə gecikir və ya qeyri-şəffaf davranır.
Rəqəmsal Xidmətlər Aktı nə deyir?
2024-cü ildə tam qüvvəyə minən “Rəqəmsal Xidmətlər Aktı” (DSA) çərçivəsində tədqiqatçılar böyük platformalardan onların alqoritmləri, reklam hədəfləməsi və istifadəçi təhlükəsizliyi ilə bağlı məlumat tələb edə bilərlər. Bu məlumatlar olmadan sosial medianın zərərli təsirlərini – dezinformasiyadan nifrət nitqinə, uşaqların psixologiyasına təsirə qədər – elmi şəkildə ölçmək mümkün deyil.
Ancaq tədqiqatçılar vurğulayır ki, qanunvericilik bir şey, real həyat başqa şeydir. Platformalar məlumat sorğularını cavablandırmaq üçün çox vaxt aylarla gözlətmə, müəyyən tədqiqat üsullarını qəbul etməmə və ya girişi ümumən rədd etmə kimi maneələr yaradır. Nəticədə, Avropa İttifaqının istədiyi kimi müstəqil nəzarət mexanizmi işləmir.
Bu maneələr niyə vacibdir?
Problem təkcə Avropa üçün deyil. Sosial medianın cəmiyyətə təsiri qlobal məsələdir – Azərbaycanda da istifadəçilər bu platformalarda dezinformasiya, alqoritmik manipulyasiya və məzmun mülayimliyi ilə üzləşir. Xülasə, Avropalı tədqiqatçıların qarşılaşdığı çətinliklər göstərir ki, nəhəng texnologiya şirkətlərini şəffaflığa məcbur etmək hələ də böyük bir mübarizədir. Bu durumun dəyişməsi üçün həm qanunvericiliyin daha sərt tətbiqi, həm də beynəlxalq ictimai təzyiq lazım ola bilər.
